De blijvende betekenis van Vrijheid

Waarom Europa liberaler zal worden, niet socialistisch of nationalistisch.

In 1992 schreef de Amerikaanse politiek filosoof Francis Fukuyama een boek dat lange tijd het handboek werd van de liberalen. Het heet “The End of History and the Last Man”, en beschrijft het verval van het communisme, en de opkomst van liberale democratieën in de wereld. Fukuyama beargumenteert in dit boek dat de loop van de geschiedenis vanzelf zal leiden tot deze liberale, kapitalistische democratieën. Hier zijn twee belangrijke argumenten voor:

-          Kapitalistische democratieën zijn technisch geavanceerder en kunnen meer welvaart creëren. Bovendien hebben zij, door deze technologie, een groot defensief voordeel (denk aan het machtige leger van de Verenigde Staten).

-          Een liberale democratie biedt burgers het meeste “respect”. Burgerlijke rechten en vrijheden bevestigen individuen in hun bestaansrecht, en geven hen de mogelijkheid zich te ontplooien.

Deze twee factoren zorgen ervoor dat deze landen de grootste stabiliteit zullen kennen, en de meeste macht verkrijgen. Dit heeft een “besmettelijk” effect. Landen zullen inzien dat marktwerking en democratieën de beste manier zijn om een staat te besturen, en langzaam maar zeker nemen veel meer landen dit over. In sommige gevallen leveren dictators zelfs vrijwillig hun macht in, in ruil voor een stabiele democratie. De grote groei van de Europese Unie en diens aantrekkingskracht is een goed voorbeeld van deze zich verspreidende mentaliteit.

In 2007 gebeurde er iets bijzonders: een economische crisis die de grootste was sinds The Great Depression van de jaren ’30. Jarenlang goedkoop geld, mede mogelijk gemaakt door de Amerikaanse centrale bank de FED, een continue aanhoudende stroom geld vanuit China, op zoek naar hoge rendementen, en een Amerikaanse overheid die 50% van de huizenmarkt onder controle had en wilde stimuleren dat iedereen, ondanks zijn inkomen, een huis kon kopen, resulteerden samen in een vastgoedbubbel die de gehele bankensector omlaag trok. Investment bank Lehman Brothers ging failliet, met het risico dat de rest van New York meeging. Banken werden genationaliseerd, een grote recessie was het gevolg.

Vlak daarna begon het zwartepieten. Wie had er de schuld? Namens partijen als de SP, Partij voor de Dieren en de PvdA kwamen al snel verwijten aan het adres van het Neoliberalisme. De ongebreidelde hebzucht van bankiers, het belang van geld boven andere waarden stellen, vrije marktwerking, een te ver teruggetrokken overheid, het kwam allemaal terug in de verkiezingsretoriek van de afgelopen maanden. Terwijl de Nederlandse politiek nog steeds geen crisiswet erdoorheen heeft weten te krijgen (let wel: de crisis begon in 2008), is de markt inmiddels opgekrabbeld en groeit de Amerikaanse economie alweer flink. Kortom, de politiek loopt ver op de economie achter.

Voor een groot gedeelte komt deze retoriek door pure onwetendheid van politici, en grote misverstanden over wat Neoliberalisme, of vrije marktwerking in het algemeen, inhoudt.

Vrije markten zijn een logisch gevolg van vrijheid, en een middel om persoonlijke vrijheden te behouden en te vergroten. In het kort komt het hier op neer: overal waar een markt is, zijn er twee partijen die beter af zijn van een transactie. Anders zouden we die transactie namelijk nooit maken. Waarom zouden we als overheid dan deze transacties verbieden? Waarom mogen we geen handel met het buitenland drijven? Waarom moeten we invoerrechten betalen over buitenlandse producten? Waarom is de staat de enige partij die bepaalde diensten mag leveren? Overal waar grenzen en verboden worden opgelegd, worden vrijwillige acties die door twee partijen gewenst zijn tegengehouden. Een directe inbreuk op iemands vrijheid dus. Dit alleen al is een belangrijk argument vóór vrije handel.

Een ander belangrijk argument voor Neoliberalisme, dat privaat eigendom voorstaat, is dat de overheid op veel vlakken inefficiënter werkt dan marktpartijen. Dit ligt in het feit dat de overheid geen incentive heeft om goede diensten en producten te leveren. Ze kunnen niet op prestaties afgerekend worden wanneer er geen marktpartijen zijn als vergelijking, maar bovendien is het verband tussen prestatie en beloning afwezig. De consument staat ver weg; je hoeft hem niet te overtuigen om juist bij jou zijn geld neer te leggen, wanneer je het monopolie hebt; hij is hiertoe gedwongen. Daarnaast speelt politiek een zeer grote rol, wat de kwaliteit van de organisatie vaak niet ten goede komt. En zo kan ik nog wel even doorgaan. Ik zou iedereen aan willen raden eens meer over de mogelijke schadelijke gevolgen van overheidsingrijpen te lezen.

Belangrijkste boodschap die ik over wil brengen, is dat marktwerking een middel is, en geen doel. Daar waar een markt niet werkt dient er overheidsingrijpen te zijn. Natuurlijk! En sommige dingen willen en kunnen we niet overlaten aan een markt. Denk aan politie, dijkbewaking, het leger, rechtspraak, etc. De diepere gedachte achter het middel van de markt echter is dat we eenieder zoveel mogelijk vrijheid en zelfbeschikking willen geven. En niemand, wanneer hij de consequenties werkelijk zou kunnen overzien, zou deze vrijheid op willen geven.

Inmiddels dient zich een nieuwe financiële crisis aan: Griekenland kan zijn schulden niet meer terugbetalen. Spanje, Portugal en Italië stevenen af op een onhoudbaar begrotingstekort, en ook Groot-Brittannië zit met slechte staatsfinanciën na 13 jaar Labour. Veel van deze problemen zijn niet veroorzaakt door het Neoliberalisme, maar door links overheidsbeleid; potverteren. Ondanks het feit dat de economische crisis uit Amerika kwam, is de Amerikaanse economie minder gekrompen en groeit het weer sneller dan de economieën in de Europese landen. Hoe kan dit te wijten zijn aan Neoliberalisme, als het meest neoliberale land, Amerika, het beter doet?

Ook electoraal gezien wordt dit besef duidelijk. Duitsland wordt door Confessioneel-Rechts bestuurd. In de UK ligt na de verkiezingen van 6 mei de meerderheid bij rechts. Nederland stevent af op een grote verkiezingswinst voor de VVD, D66 en de PVV (hoewel die laatste minder rechts is dan velen denken). Europa heeft genoeg van teveel overheidsinmenging en continu oplopende tekorten. Maar ook het nationalisme is minder sterk dan velen denken. De PVV gaat niet de grote overwinnaar van 9 juni worden. Het Vlaams Belang in België is minder groot dan een aantal jaren geleden. Europees samenwerken is alleen maar noodzakelijker geworden; protectionistische maatregelen zijn opvallend genoeg grotendeels achterwege gebleven gedurende de crisis.

Het mooie van eenmaal verworven vrijheden is dat we die niet snel teruggeven. Soms is dat slecht, zoals bij de verhoging van de AOW leeftijd. Maar heel vaak is dit goed. Europa en Amerika zijn de meest vrije continenten ter wereld. Deze vrijheid heeft ons welvaart, macht en geluk gebracht. Het probleem van de afgelopen jaren is niet te weinig, maar teveel overheidsingrijpen geweest.

We willen onze vrijheden terug. Daarom voorspel ik na 9 juni een kabinet CDA-VVD, al dan niet met de PVV (met gedoogsteun).

Sander van Luit, 24, is econoom en studeert op dit moment bedrijfswetenschappen. Van 2005 tot 2008 was hij bestuurslid van de JOVD Amsterdam.